جستجو کنید...
هشتگهای محبوب:
سیستم تلفن ثابت با وجود گسترش ارتباطات بیسیم و شبکههای موبایل، همچنان شریان حیاتی ارتباطی در منازل، دفاتر اداری، برجهای مسکونی و مراکز صنعتی است. امروزه کیفیت سیمکشی تلفن نهتنها کیفیت تماسهای صوتی را تعیین میکند، بلکه مستقیماً روی پایداری و سرعت اینترنتهای باند پهن نظیر ADSL و VDSL تأثیرگذار است.
بسیاری از کاربران و حتی تکنسینهای تازهکار، مشکلات رایجی مانند قطعی مکرر اینترنت، افت سرعت، نویز شدید روی خط و قطع و وصل شدن بوق تلفن را به گردن شرکتهای ارائهدهنده سرویس (ISP) یا مخابرات میاندازند؛ در حالی که آمارهای تجربی نشان میدهند بیشتر این اختلالات ناشی از کابلکشی غیر استاندارد داخلی، اتصالات فرسوده و عدم رعایت اصول عیبیابی است.
در این راهنمای جامع و فنی، تلاش میکنیم تا از صفر تا صد سیستم سیمکشی تلفن ثابت، کدهای رنگی استاندارد مخابراتی، روشهای عیبیابی مهندسی و راهکارهای حذف نویز اینترنت را بررسی کنیم.
سیستم تلفن آنالوگ سنتی که به نام POTS (Plain Old Telephone Service) شناخته میشود، بر پایه انتقال سیگنال روی یک زوج سیم مسی کار میکند. درک اصول الکتریکی حاکم بر این خطوط به شما کمک میکند تا عیبیابی را از حالت حدس و گمان به یک فرآیند علمی تبدیل کنید.
خط تلفن ثابت در حالت عادی حامل جریان مستقیم (DC) است. هنگامی که هیچ دستگاهی از خط استفاده نمیکند و گوشی روی تلفن قرار دارد (حالت On-Hook)، ولتاژی در حدود ۴۸ تا ۵۲ ولت DC روی زوج سیم وجود دارد. به محض اینکه گوشی تلفن را برمیدارید (حالت Off-Hook)، مداری بین دو رشته سیم بسته میشود؛ جریان الکتریکی برقرار شده و ولتاژ خط به حدود ۶ تا ۱۲ ولت DC کاهش مییابد.

هنگامی که تماسی با شما گرفته میشود، مرکز مخابراتی یک ولتاژ متناوب (AC) با دامنه بالا (حدود ۹۰ تا ۱۱۰ ولت AC با فرکانس ۲۰ هرتز) روی خط میفرستد تا زنگ تلفن به صدا درآید. به همین دلیل است که شوک ناشی از لمس سیمهای تلفن در حالت زنگ زدن میتواند گزندهتر و قویتر از حالت عادی باشد.
سیگنالهای صوتی در محدوده فرکانسی ۳۰۰ تا ۳۴۰۰ هرتز (فرکانسهای پایین) منتقل میشوند. در حالی که فرکانسهای کاری اینترنت ADSL از ۲۵ کیلوهرتز تا ۱.۱ مگاهرتز و در VDSL تا ۱۷ یا حتی ۳۰ مگاهرتز امتداد مییابد. این تفاوت فرکانسی به ما اجازه میدهد روی یک زوج سیم، همزمان صوت و داده داشته باشیم؛ مشروط بر اینکه کیفیت فیزیکی مسیر کابلکشی اجازه انتقال این فرکانسهای بالا را بدون افت سیگنال شدید بدهد.

یکی از رایجترین اشتباهات در پروژههای ساختمانی، استفاده از کابلهای داخلی برای محیطهای بیرونی یا برعکس است. کابلهای تلفن در بازار به دو دسته کلی کابلهای هوایی (طوسی) و کابلهای زمینی (مشکی) تقسیم میشوند:

برای درک بهتر جزئیات فنی و انتخاب کابل مناسب برای پروژه خود، پیشنهاد میکنیم مقاله تخصصی [تفاوت کابل تلفن هوایی و زمینی – بررسی کاربردهای هر یک] را در سایت آرتا الکتریک مطالعه کنید.
سیمهای تلفن از نظر قطر مغزی مسی استاندارد با قطرهای متفاوتی تولید میشوند که بر حسب میلیمتر اندازهگیری میشود. سه سایز استاندارد و پرکاربرد در بازار ایران عبارتند از:

هر چقدر قطر مغزی کابل ضخیمتر و جنس آن خالصتر (مس آنیلشده بدون ناخالصی آهن یا آلومینیوم) باشد، مقاومت کابل در برابر فرکانسهای بالای اینترنت کمتر شده و مقدار شاخص SNR (Signal-to-Noise Ratio) در مودم بالاتر خواهد رفت. جهت آشنایی با فرآیند خرید و ارزیابی کیفیت کابلها میتوانید به [راهنمای خرید کابل تلفن (کامل و جامع)] و مقاله [معرفی بهترین برندهای سیم و کابل تلفن] مراجعه کنید.
یک سیمکشی اصولی باید از نقطه تحویل مخابرات (پست تلفن ساختمان یا جعبه تقسیم اصلی) آغاز شده و بدون قطعی، اتصال نامناسب یا گره خوردگی به پریز تلفن منتهی شود.
برای عیبیابی یا سیمکشی صحیح، باید این توالی فنی را دنبال کنید:

چرا سیمهای کابل تلفن به صورت دوتایی به دور هم تابیده شدهاند؟ به این کابلها Twisted Pair یا زوج تابیده میگویند. تابیدن سیمها به دور یکدیگر برای خنثی کردن اثر تداخل مغناطیسی همشنوی (Crosstalk) و حذف نویزهای محیطی است. بنابراین هیچگاه نباید رشتههای مختلف از زوجهای متفاوت را به جای یک خط تلفن با هم جفت کنید.
برای شناسایی و دستهبندی زوج سیمها در کابلهای پرزوج، از سیستم رنگبندی استاندارد بینالمللی استفاده میشود. این سیستم بر پایه ترکیب رنگ اصلی و ۵ رنگ فرعی بنا شده است.
رنگهای اصلی:
رنگهای فرعی:
با ترکیب این دو گروه رنگ، ۲۵ زوج سیم منحصربهفرد ساخته میشود. به عنوان مثال، زوج اول همیشه از ترکیب رنگ اصلی اول (سفید) و رنگ فرعی اول (آبی) به دست میآید که میشود: سفید-آبی. زوج بیست و پنجم از ترکیب رنگ اصلی آخر (بنفش) و رنگ فرعی آخر (طوسی) به دست میآید: بنفش-طوسی.

در زیر جدول کامل رنگبندی ۲۵ زوج مخابراتی آورده شده است. این جدول مرجع اصلی برای سربندی در پستهای تلفن ساختمان و ترمینالهای کروز است:
| شماره زوج | رنگ اصلی (مغزی اول) | رنگ فرعی (مغزی دوم) | کاربرد و توضیحات |
| ۱ | سفید | آبی | خط تلفن شماره ۱ ساختمان (اصلیترین زوج) |
| ۲ | سفید | نارنجی | خط تلفن شماره ۲ |
| ۳ | سفید | سبز | خط تلفن شماره ۳ |
| ۴ | سفید | قهوهای | خط تلفن شماره ۴ |
| ۵ | سفید | طوسی | خط تلفن شماره ۵ |
| ۶ | قرمز | آبی | خط تلفن شماره ۶ |
| ۷ | قرمز | نارنجی | خط تلفن شماره ۷ |
| ۸ | قرمز | سبز | خط تلفن شماره ۸ |
| ۹ | قرمز | قهوهای | خط تلفن شماره ۹ |
| ۱۰ | قرمز | طوسی | خط تلفن شماره ۱۰ |
| ۱۱ | مشکی | آبی | خط تلفن شماره ۱۱ |
| ۱۲ | مشکی | نارنجی | خط تلفن شماره ۱۲ |
| ۱۳ | مشکی | سبز | خط تلفن شماره ۱۳ |
| ۱۴ | مشکی | قهوهای | خط تلفن شماره ۱۴ |
| ۱۵ | مشکی | طوسی | خط تلفن شماره ۱۵ |
| ۱۶ | زرد | آبی | خط تلفن شماره ۱۶ |
| ۱۷ | زرد | نارنجی | خط تلفن شماره ۱۷ |
| ۱۸ | زرد | سبز | خط تلفن شماره ۱۸ |
| ۱۹ | زرد | قهوهای | خط تلفن شماره ۱۹ |
| ۲۰ | زرد | طوسی | خط تلفن شماره ۲۰ |
| ۲۱ | بنفش | آبی | خط تلفن شماره ۲۱ |
| ۲۲ | بنفش | نارنجی | خط تلفن شماره ۲۲ |
| ۲۳ | بنفش | سبز | خط تلفن شماره ۲۳ |
| ۲۴ | بنفش | قهوهای | خط تلفن شماره ۲۴ |
| ۲۵ | بنفش | طوسی | خط تلفن شماره ۲۵ |
در بیشتر خانهها از کابلهای ۲ زوج (۴ رشته) برای سیمکشی استفاده میشود. رنگهای متداول در این کابلها معمولاً سبز، قرمز، زرد و مشکی است. برای راهاندازی یک پریز تلفن تکلاین استاندارد:

برای اتصالات تمیز و بدون قطعی در شبکههای تلفن، استفاده از تجهیزات استاندارد الزامی است:
هنگامی که خط تلفن با مشکل قطعی مواجه میشود، نباید به صورت تصادفی شروع به دستکاری اتصالات کنید. یک تکنسین حرفهای از متدولوژی عیبیابی گامبهگام برای یافتن سریع ریشه مشکل استفاده میکند.
بهترین روش برای تشخیص محدوده خرابی، تست از نقطه صفر (Test at Source) است.
یک مدار باز یا قطع شدن سیم به معنای پاره شدن هادی مسی در نقطهای از مسیر است.
روش عیبیابی با مولتیمتر:

اتصال کوتاه زمانی رخ میدهد که دو سیمِ فعالِ یک خط تلفن، بدون هیچ مقاومتی مستقیماً به هم متصل شوند.
نشانههای اتصال کوتاه:
دلایل رایج اتصالی:
برای اینکه با اطمینان کامل منشأ خرابی را تشخیص دهید، جدول تست ولتاژ زیر را به خاطر بسپارید. با یک مولتیمتر ساده دیجیتال میتوانید وضعیت خط را تحلیل کنید:
| وضعیت اندازهگیری در پریز داخلی | ولتاژ اندازهگیریشده | تشخیص نهایی تکنسین | اقدام لازم |
| گوشی روی قلاب | ۴۸ تا ۵۲ ولت DC | ولتاژ خط در محدوده عادی است و نشانهای از اتصال کوتاه دیده نمیشود. | نیازی به اقدام نیست. |
| گوشی برداشته شده | ۶ تا ۱۲ ولت DC | جریان عادی در مدار تلفن برقرار است. | دستگاهها و اتصالات صوتی را از نظر کیفیت مکالمه بررسی کنید. |
| در تمامی حالات | کمتر از ۲ ولت DC | احتمال اتصال کوتاه در مسیر سیمکشی داخلی یا مسیر ورودی خط وجود دارد. | سیمها را از پست ساختمان جدا کرده و خط را مجدداً تست کنید. |
| در تمامی حالات | ۰ ولت ممتد | سیمکشی داخلی قطع است یا خط از سمت مرکز مخابرات قطع شده است. | تست را در نقطه صفر ساختمان انجام دهید. |
| هنگام تماس با خط | ۹۰ تا ۱۱۰ ولت AC | سیگنال زنگ مخابرات به پریز داخلی میرسد. | اگر گوشی زنگ نمیخورد، گوشی تلفن، سیم رابط یا مدار زنگ داخلی آن را بررسی کنید. |
نکته ایمنی: ولتاژ زنگ تلفن متناوب است و میتواند در زمان تماس شوک ناخوشایندی ایجاد کند. اندازهگیری را با مولتیمتر سالم، پراب عایق و بدون لمس قسمت فلزی پرابها انجام دهید.

سیگنالهای اینترنت باند پهن به شدت نسبت به تغییرات امپدانس مسیر حساس هستند. نویز روی خط مستقیماً سرعت دانلود و آپلود شما را کاهش میدهد و باعث قطع و وصل مکرر لینک مودم (چراغ Link یا DSL) میشود. در ادامه ۷ دلیل اصلی بروز نویز روی اینترنت را بررسی میکنیم:
بزرگترین اشتباه در برقکشی ساختمان، رد کردن سیم تلفن و سیم برق از داخل یک لوله یا داکت برق مشترک است. جریان متناوب ۲۲۰ ولت شهری با فرکانس ۵۰ هرتز، یک میدان مغناطیسی قوی به دور کابل برق ایجاد میکند. این میدان روی هادی ظریف کابل تلفن القا شده و به صورت نویز با فرکانس پایین (Humming Noise) روی مکالمات و همچنین تخریب فرکانسهای بالای مودم خود را نشان میدهد. بر اساس مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان، سیمهای جریان ضعیف (تلفن، شبکه و آیفون) باید حداقل ۳۰ سانتیمتر با سیمهای برق فاصله داشته باشند یا از لولههای مجزا عبور کنند.
هادیهای مسی در مجاورت هوا و رطوبت دچار اکسیداسیون یا اصطلاحاً «سولفاته» میشوند که لایهای سبز یا سیاه رنگ روی مس تشکیل میدهد. این لایه اکسیدی مانند یک مقاومت الکتریکی بالا یا حتی دیود عمل میکند؛ سیگنال صوتی را ضعیف کرده و باعث تولید نویز و قطعی خط میشود. بخش عمدهای از سولفاتهها در جعبه تقسیمهای نصبشده در حیاط یا پشتبام به دلیل نفوذ رطوبت باران اتفاق میافتد. برای حل این مشکل، اتصالات قدیمی را باز کنید، سیمها را با سیمچین مجدداً بچینید و از اتصالات عایق مانند وارنیش حرارتی یا بستهای ژلهای مخابراتی (UY Connector) استفاده کنید.
در ایران دوشاخههایی به نام «دوشاخه ضد برق» رواج دارد که در داخل آنها یک مدار خازنی تعبیه شده است. این خازن برای جلوگیری از سوختن تلفن در صورت اتصال اشتباه به پریز برق ۲۲۰ ولت طراحی شده است. اما همین خازن برای فرکانسهای اینترنت ADSL/VDSL مانند یک فیلتر پایینگذر عمل کرده و کل پهنای باند اینترنت شما را فیلتر یا به شدت ضعیف میکند. گر روی خط تلفن خود اینترنت دارید، به هیچ عنوان نباید از دوشاخههای خازندار استفاده کنید. دوشاخه مودم و تلفن روی خط اینترنت حتماً باید از نوع ساده و بدون خازن باشد.
اسپلیتر یک فیلتر آنالوگ ساده است که ورودی خط تلفن را دریافت کرده و آن را به دو خروجی مجزا تقسیم میکند: خروجی تلفن (که فرکانسهای بالای اینترنت را فیلتر کرده و صدای شفاف را به تلفن میدهد) و خروجی مودم/DSL (که سیگنال اینترنت را مستقیماً به مودم میرساند).
هر دستگاه تلفن، فکس، یا کارتخوان فروشگاهی که به خط متصل است باید اسپلیتر مخصوص خود را داشته باشد، در غیر این صورت با هر بار زنگ خوردن تلفن، اینترنت شما قطع خواهد شد.
اگر سیم تلفن ورودی ساختمان را به صورت سنتی به چندین پریز در آشپزخانه، پذیرایی و اتاقها متصل کردهاید، انشعابات باز رها شده (Stub) مانند آنتنهای نویزگیر عمل کرده و کیفیت سیگنال را تخریب میکنند. بهترین روش، کابلکشی مستقیم از پست اصلی به مودم به صورت مجزا و جدا کردن مسیر تلفنها با یک اسپلیتر مرکزی در محل ورودی ساختمان است.
چسب برق پس از مدتی در اثر حرارت محیط، چسبندگی خود را از دست میدهد و روغن موجود در چسب روی هادی مسی را میپوشاند که باعث قطع و وصل شدن و نویز میشود. برای اتصال زوج سیمها همواره از ترمینالهای کروز، فیشهای پیچی یا سوکتهای مخابراتی یوی (UY) ژلهای استفاده کنید.
گاهی نویز از کابل مخابرات نیست، بلکه در فاصله چند سانتیمتری مودم ایجاد میشود. آداپتورهای تغذیه سوئیچینگ بیکیفیت، بالاست لامپهای فلورسنت قدیمی و درایورهای نامرغوب لامپ ال ای دی، نویز شدیدی در فضای اطراف خود منتشر میکنند. کابل تلفن و مودم خود را حداقل یک متر از این تجهیزات دور نگه دارید.

انواع سیم تلفن
بله، در بیشتر موارد بوق اشغال ممتد بلافاصله پس از برداشتن گوشی تلفن نشانه اتصال کوتاه (برخورد سیمهای رینگ و تیپ به یکدیگر) در سیمکشی داخلی ساختمان است. ابتدا تمامی تلفنها و مودم را از پریز بکشید و مجدداً تست کنید. اگر مشکل برطرف نشد، سیمکشی را در جعبه تقسیم ورودی تست کنید تا مطمئن شوید اتصالی از سمت مخابرات نیست.
خیر، استفاده از چسب برق (لنت) روی مس لخت به دلیل اکسیداسیون مس زیر چسب و شل شدن چسب در دماهای مختلف به مرور زمان مقاومت اتصال را بالا برده و تولید نویز میکند. از کانکتورهای استاندارد مخابراتی دکمهای (سوکت UY) که دارای ژله ضد رطوبت داخلی هستند استفاده کنید.
در سیستم فیبر نوری، خط تلفن سنتی مسی تا داخل خانه امتداد نمییابد. کابل فیبر نوری به مودم مخصوصی به نام ONT متصل میشود. این مودم دارای یک یا چند پورت تلفن با برچسب TEL یا POTS است. شما باید گوشی تلفن خود را با کابل RJ11 مستقیماً به خروجی مودم ONT وصل کنید یا خروجی تلفن مودم را به شبکه سیمکشی داخلی خانه متصل کنید تا پریزهای سنتی خانه فعال شوند.